Sanford Ballard Dole Hayatı

  

Dole, Sanford Ballard (d. 23 Nisan 1844, Honolulu – ö. 9 Haziran 1926, Honolulu, Hawaii), Hawaii Cumhuriyeti’nin ilk başkanı (1894-1900) ve ABD’nin bölgeyi ilhakından sonra oluşturulan Hawaii Toprakları’ nın ilk vahşi (1900-03).

ABD’li Protestan misyoner bir aileden gelen Dole, 1866-68 arasında ABD’de Mas- sachusetts eyaletinin Williamstown kentindeki Williams College’da öğrenim gördü. Daha sonra Hawaii’ye dönerek, 1869-87 arasında Honolulu’da avukatlık yaptı; iki kez (1884, 1886) Havvaii Yasama Meclisi’ne seçildi. Kral Kalakaua’nın izlediği siyasete muhalefet ederek, 1887’de bir anayasanın kabul edilmesini sağlayan reform hareketinin önderleri arasında yer aldı. Aynı yıl Hawaii Yüksek Mahkemesi üyeliğine atandı.

1891’de Kalakaua’nm yerine kız kardeşi Liliuokalani geçti. Dole, Ocak 1893’te yakın çevresinin baskısıyla Kraliçe Liliuokalani’yi devirmek ve ABD’nin Hawaii’yi ilhak etmesini sağlamak amacıyla oluşturulan komiteye başkanlık etmeyi kabul etti. Komite, kraliçeyi barışçıl yoldan tahttan indirdi ve 17 Ocak 1893’te Dole’un başkanı olduğu geçici bir hükümet kuruldu. Ama Başkan Grover Cleveland, ilhak antlaşmasını Sena- to’dan geri çekip Liliuokalani’nin yeniden tahta geçirilmesini isteyince, ilhak önlenmiş oldu. Dole ve arkadaşları Cleveland’m bu konuda yetkili olmadığını ileri sürerek, 1894’te Dole’un başkanlığında Hawaii Cumhuriyeti’ni ilan ettiler ve ilhak çabalarını sürdürdüler. ABD Kongresi 1900’de Hawaii Toprakları’nın oluşturulmasını kabul etti. Başkan W. McKinley’nin ilk vali olarak atadığı Dole, 1903’te Hawaii Bölge Mahkemesi yargıcı olmak için bu görevinden ayrıldı ve Bölge Mahkemesi yargıçlığını 1915’te emekli olana değin sürdürdü. Ethel M. Damon’un; Sanford Ballard Dole and His Hawaii (1957; Sanford Ballard Dole ve Havvaii’si) adlı yapıtı Dole’un yaşamını anlatan temel başvuru kaynağıdır.

Benzer Sayfalar

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir